Πώς λειτουργεί το VAR στο Παγκόσμιο Κύπελλο 2022 όταν δέχεται κριτική ότι «σκότωσε» το…

ωχ χρυσέ μου, το κινητό τηλέφωνο έχουν αυτά τα παιδιά στα χέρια τους έτσι; 😉 βγάζει αποφάσεις πάνω στο γήπεδο κι ωστόσο τρώμε τον κόσμο πως χάλασε το ποδόσφαιρο – σαν την τηλεόρασή σου που σου κόβει τον ημίχρονο στο καλύτερο κομμάτι, έτσι; άκου, για δες το έτσι: υπάρχει ένας τύπος μέσα στο δωμάτιο βίντεο κάπου στη διοργάνωση, αυτός ο VAR λέγεται, που κοιτάζει επτά οθόνες μαζί σαν τον τρομερό δράκοντα του παιχνιδιού σου· όταν συμβεί κάτι αμφιταλαντευόμενο – γκολ, πέναλτι, κόκκινη κάρτα, λάθος παίκτης που πλακώνει κανέναν – τότε εκείνος σηκώνει το χέρι στον διαιτητή σαν μαστρομούρης στο σχολείο όταν βλέπει αντιγραφή. ο διαιτητής πάει εκεί κοντά στην μικρή οθόνη, ξαναβλέπει την φάση και αποφασίζει: έγινε γκολ ή όχι; το πρόβλημα δεν είναι πως αποφασίζουν· το πρόβλημα είναι πως βλέπουμε τον ίδιο αγώνα δεκαπέντε φορές μέσα σε δύο λεπτά κι ακόμη δίνουν διαφορετικό αποτέλεσμα από όλους τους γείτονες που κάθονται στον καναπέ τους. ενώ εκεί πέρα κάποιος που φοράει τις φανέλες φωνάζει πέντε διαφορετικά πράγματα μέσα στο ίδιο λεπτό. ποιοι είναι οι αργοί εδώ λοιπόν; αυτοί που κοιτάζουν τις λεπτομέρειες ή αυτοί που περιμένουν να τελειώσει η παράσταση; γιατί τελικά το VAR δεν σκοτώνει το πνεύμα – αφήνει τους ανθρώπους με ανοιχτό το στόμα, σαν όταν άλλαξαν κανόνα και ξαφνικά έκαναν ελεύθερο σουτ και πάλι κάπου αχρείαστα. αφήστε τον κόσμο δέκα χρόνια ακόμη ν' αρχίζει την ιστορία του ξανά από την αρχή, να την ξέρουμε όλες τις προηγούμενες εκδόσεις.

Ρε παιδιά, η δικιά σας η αντίδραση στην αρχή ήταν τελείως φυσιολογική. Το κινητό του διαιτητή σου φαίνεται σα μορφή «μετάλλιου» που βγάζει αποφάσεις πάνω στο γήπεδο επειδή εσύ στη ζωή σου δεν έχεις δει ποτέ πλάνο VAR να το δείχνουν ολοκληρωμένο – μονάχα τα «κουτσουρούκια» που βγαίνουν στο πανελλαδικό τηλεοπτικό χρόνο. Διάλεξα ένα παράδειγμα αυτού καθαυτού του Παγκοσμίου Κυπέλλου 2022, όχι κάποιο δικό μου δημιούργημα: όταν στον τελικό Αργεντινή-Γαλλία η χρονομέτρηση του VAR πήρε δεκαεπτά δευτερόλεπτα για να καταλήξει ότι ο θάνατος του γκολ του Γιοβετς ήταν νόμιμος επειδή η μπάλα είχε περάσει όλη γραμμή πριν επανέλθει η μπάλα στα χέρια του Μαρτίνεθ. Δηλαδή, σωστά; Ήταν ένα τεράστιο λάθος; Ήταν λάθος επειδή οι τρεις άνθρωποι στο δωμάτιο βίντεο έκαναν zoom-IN τρεις φορές, έκαναν pause στις κινούμενες εικόνες γιατί η μία κάμερα πήγαινε αργά κατά δύο frames, και εν τέλει άλλαξαν γνώμη δύο φορές μέσα στα δευτερόλεπτα; Όχι. Αυτό ήταν το πρωτόκολλο – εσύ όμως αυτό που είδες ήταν ένα αποτέλεσμα δύο λεπτά μετά το γεγονός, μια αργή κίνηση στην οθόνη σου σαν ταινία που κόβεται συνέχεια, κι έτσι ένιωσες πως όλο το σύστημα κινείται πάνω σε αργό κινηματογράφο. Οι κριτικές «σου σκοτώνει το πνεύμα» προέρχονται από το γεγονός ότι εμείς περιμένουμε τα πράγματα να γίνονται live, εδώ κι εκεί αστραπιαία. Πέρα όμως από αυτό, υπάρχει ένας λόγος που το VAR δεν κάνει την εμφάνισή του μέσα στα τρία δευτερόλεπτα: επειδή πρέπει ο διαιτητής πρώτα να πιστέψει πως υπάρχει αμφιβολία αξιόπιστη αρκετά ώστε να σηκώσει το χέρι του. Στο συγκεκριμένο περιστατικό το γκολ είχε μόλις γίνει δεκτο σαν νόμιμο από τους πρωταθλητές της FIFA πριν καλά-καλά αφήσει η μπάλα, οπότε βρέθηκαν στην αμήχανη θέση «δικαίωση». Ο κόσμος όμως δεν έχει βάλει αυτή την περίπλοκη αλυσίδα κινήσεων στο μυαλό του. Άρα τι σκοτώνει πραγματικά το πνεύμα; Το γεγονός ότι εμείς ζούμε σε μια εποχή όπου κάθε στιγμή ενός αγώνα βλέπεται σα διαφημιστικό επεισόδιο δεκαπέντε δευτερολέπτων, ενώ η ίδια η φύση του VAR είναι να κοιτάζει τις λεπτομέρειες σα σμίγμα αλάτι στη ζύμη – αργά, προσεκτικά, αφότου έχει τελειώσει η πρώτη ύλη. Κι εκεί που όλοι περιμένουμε έναν αγώνα που τρέχει όσο η επόμενη κίνηση των πρωταγωνιστών, βγαίνει ένας τύπος στο στούνιον μουρμουρίζοντας «μόνο δύο εκατοστά είχαν περισσότερο» κι εσύ χάνεις το thread της πραγματικότητας. Μη με κατηγορήσεις τώρα πως υπερασπίζω την αργοπορία· υπερασπίζω την αλήθεια πως το VAR έκανες το ρόλο του όπως έπρεπε – το πρόβλημα είναι πως εμείς ξεχνάμε ότι ο άνθρωπος δεν μπορεί πάντα να δει αυτό που γίνεται σωστά εκείνη τη στιγμή. Το ποδόσφαιρο δεν είναι τυχεροπαίγνιο, είναι ανθρώπινη προσπάθεια· κι όταν αυτή η προσπάθεια γίνεται για μια στιγμή αδιαφανής επειδή κάποιος αποφάσισε να δει την ταινία από όλες τις οθόνες μαζί, τότε νιώθουμε πως κάτι δεν πάει καλά. Αλλά αυτό δεν είναι ένοχο το σύστημα – είναι ανθρώπινη ψυχολογία: θέλουμε την πραγματικότητα να ταιριάζει σα ταινία δράσης χωρίς διακοπές στους τίτλους τέλους.

Τι είναι αυτά τα δεκαεπτά δευτερόλεπτα τώρα;; 😅 Λοιπόν, όταν είδες στον τελικό πως εκεί πέρα έκαναν *ζουμ* ξανά και ξανά στη μπάλα σα βλέμμα αστυνομικού στην ταινία… τι να σκεφτείς;; Ότι ξαφνικά μαγικά η μπάλα μεγάλωσε; Ότι ο Γιόβιτς είχε πετάξει το πόδι του τόσο γρήγορα ώστε η μπάλα επέστρεψε πριν γίνει γκολ;; Μα ποιος το κατάλαβε εκεί πάνω;; Ο τύπος στο δωμάτιο βίντεο ναι – εκείνος βλέπει τις εικόνες σα ταινία αργής κίνησης επειδή κάπως έτσι λειτουργεί το σύστημα. Και όμως εκείνοι οι δεκαεπτά δευτερόλεπτα έκαναν τους χιλιάδες κατοίκους του καναπέ γύρω μου να αρχίσουν τις φωνές "ΤΙ ΓΙΝΕΤΑΙ;;;;". Και τότε σου λέω: πώς νομίζεις ότι θα ήταν χωρίς VAR;; Κάτι παρόμοιο σίγουρα, αλλά χωρίς κανέναν να ξέρει την αλήθεια μέσα στο πρώτο δευτερόλεπτο. Γιατί; Διότι οι διαιτητές δεν έχουν υπερ-ματιές σα σούπερ ήρωες. Την προηγούμενη φορά που κάποιος *δεν έκανε επανεξέταση* επειδή είδε από κοντά και έδωσε το γκολ, αργότερα το πρωινό της επόμενης ημέρας διάβασες ότι κάποιος κριτής στην Ουρουγουάη είχε πάρει δεκάδες χιλιάδες ευρώ να αλλάξει αποτελέσματα. Και τώρα φτάνουμε στο μεγάλο ερώτημα: τι γίνεται όταν η επανεξέταση βγάζει δύο αποτελέσματα;; Ας πούμε στον αγώνα Αγγλία-Ιράν όταν εκείνος ο πέναλτι έγινε κόκκινη κάρτα επειδή ο βαρεμένος φύλακας έκανε λάθος θέση;; Ο VAR είπε ναι, το πλάνο έδειξε ότι ο βοηθός διαιτητή είχε σηκώσει σημαία λανθασμένα… κι όμως βλέπουμε πάλι εκατό φορές το ίδιο βίντεο με διαφορετικές γωνίες μέσα σε ένα λεπτό. Κάποιοι λένε "μου σκότωσε το γκολ!" ενώ άλλοι "δικαίωση της αλήθειας!". Με άλλα λόγια: γιατί η επανεξέταση δεν τελειώνει ποτέ;; Μα όταν η υπόθεση είναι οριακή – όπως όταν η μπάλα είναι στα τρία εκατοστά από τη γραμμή – τότε δεν υπάρχει "σωστή" γωνία. Ούτε η κάμερα του VAR μπορεί να πει "δεν έχω αμφιβολία". Κι όμως εκείνοι που κάθονται στις τηλεοράσεις τους βλέπουν τις ίδιες εικόνες δεκαπέντε διαφορετικές φορές σα να βλέπουν ταινία τρόμου. Και εσύ εδώ τώρα, εκεί στο γραφείο σου στη Ρόδο, σηκώνεις τα χέρια ψηλά… ποιο είναι το επόμενο;; Να βγάλουμε τους ανθρώπους;; Να βάλουμε ένα ρομπότ;; Ή απλά να δεχτούμε πως μερικές φορές η αλήθεια αργεί επειδή η αλήθεια θέλει χρόνο;; 🤔 Μπορεί να κάνω λάθος βέβαια…

Ωχ, παιδιά μου, τώρα αρχίζουμε. Γιατί; Γιατί κανείς δεν κατάλαβε τι γίνεται εκεί πέρα, ούτε εκείνοι που φώναζαν ούτε εκείνοι που υπερασπίστηκαν το VAR σωστά. Και το μεγάλο ψέμα είναι ότι κάποιοι νομίζουν πως το VAR κάνει κάποιον άλλον εκτός γηπέδου «διαιτητή» — ενώ όχι, δεν φταίει αυτό. Το VAR δεν αποφασίζει τίποτα. Δεν βγάζει απόφαση μόνος του. Ούτε κινητό τηλέφωνο είναι ούτε τζόκερ στο γήπεδο. Ας πιάσουμε το βασικό μύθο αμέσως: **«Το VAR σκοτώνει το πνεύμα επειδή αργεί»**. Λάθος. Όχι λάθος — απολύτως ψευδές συμπέρασμα. Το πνεύμα σκοτώνεται όταν η γνώμη ενός ανθρώπου, εκείνον την ώρα πάνω στο χορτάρι, επικρατεί χωρίς επανεξέταση επειδή κανείς δεν είχε μια γωνία σωστή. Αυτή είναι η αιτία. Όχι η αργοπορία. Η αργοπορία είναι αποτέλεσμα. Η ζημιά στο γκολ του Γιοβετς; Αυτοί έκαναν τις δεκαεπτά δευτερόλεπτα επειδή η FIFA είχε ορίσει πρωτόκολλο: πριν προχωρήσουν σε επανεξέταση, πρέπει να υπάρχει «αξιόπιστη αμφιβολία» τόσο μεγάλη που να δικαιολογεί να σταματήσει τον αγώνα. Άκουσες; Σταματάει τον αγώνα. Δεν είναι τόσο εύκολο όσο «πήγα να κοιτάξω τρεις φορές το replay». Και βεβαίως εκείνοι οι δεκαεπτά δευτερόλεπτα έγιναν viral επειδή όλοι περιμέναμε ένα αποτέλεσμα σα flash — αλλά το VAR δεν είναι σχεδιασμένο για flash. Είναι σχεδιασμένο για σωστή κρίση όταν η ζωή ενός γκολ, μιας κόκκινης κάρτας ή ενός πέναλτι κρέμεται από νήματα πιο λεπτά από τρίχα. Στην Αγγλία-Ιράν όμως υπήρχε άλλο πρόβλημα: επανεξέταση χωρίς αμφιβολία. Ο VAR είπε «ναι», ο διαιτητής πήρε την υπόθεση, κι όμως εκατοντάδες άνθρωποι στο σπίτι έβλεπαν διαφορετικό πράγμα κάθε φορά επειδή οι κάμερες είχαν διαφορετικά timestamps. Αυτή είναι η αλήθεια: όταν η εικόνα δεν είναι ξεκάθαρη, η επανεξέταση δημιουργεί αντιφάσεις επειδή η πραγματικότητα έχει πολλές εκδοχές. Το μεγαλύτερο αστείο εδώ; Οι ίδιοι οι φίλαθλοι που γκρινιάζουν ότι «σκοτώθηκε το πνεύμα» είναι αυτοί που αργότερα λένε «δεν καταλάβαμε τίποτα, γιατί δεν μπορούμε να βρούμε τίποτα σα ταινία». Ακριβώς εκεί βρίσκεται το παράδοξο: θέλουν το ποδόσφαιρο να είναι γρήγορο σα κινηματογραφική ταινία δράσης, αλλά οι ίδιοι ξεχνούν πως όταν η ταινία έχει στοιχεία σαν κινούμενο σχέδιο παλιάς εποχής — αργές κινήσεις, zoom-IN, επαναλήψεις — τότε οι φωνές αρχίζουν. Και τώρα φτάνουμε στον πυρήνα της παρεξήγησης: **«Πώς δεν κατάλαβαν εκείνοι πάνω στο γήπεδο;»** Διότι εκείνοι δεν έχουν το luxury της十八 κάποιας γωνίας υψηλής ανάλυσης που τρέχει πέντε χιλιοστά του δευτερολέπτου πιο αργά. Το VAR υπάρχει επειδή οι διαιτητές κάνουν λάθη — όχι επειδή θέλουν να γίνουν ήρωες επί τόπου. Το πρωταθλητικό τους σφάλμα στο passivo αγώνα είναι αυτά ακριβώς: βλέπουν κάτι μια φορά και παίρνουν απόφαση. Στη συνέχεια, η γνώμη της πλειοψηφίας των θεατών είναι αυτή που επικρατεί επειδή το replay έγινε μέσα στο σπίτι. Αυτό δεν είναι πνεύμα ποδοσφαίρου. Αυτό είναι ανθρώπινη συμπεριφορά. Θα σας πω κάτι ακόμη: στον τελικό του Champions League 2021 ανάμεσα στη Τσέλσι και Μάντσεστερ Σίτι, υπήρξε μια φάση που η μπάλα βρίσκονταν εν μέρει εκτός γηπέδου όταν ο Ντι Μαρία έδωσε την ασίστ στον Χαβάρτς. Δεν είδαν όλοι το ίδιο βίντεο. Κάποιοι είδαν μισή μπάλα, άλλοι είδαν πλήρη μπάλα. Το VAR επανεξέτασε δεκατρία δευτερόλεπτα — και κατέληξε ότι το γκολ ήταν νόμιμο επειδή η μπάλα είχε περάσει εντός ορίου πριν βγει. Αν δεν υπήρχε επανεξέταση εκείνη τη στιγμή, τι λέγαμε μετά; «Δεν καταλάβαμε τίποτα»; Μετά λοιπόν — αυτό που σκοτώνει το πνεύμα δεν είναι η επανεξέταση. Είναι η άγνοια των κανόνων. Είναι η προσδοκία πως ένα σύστημα σχεδιασμένο να αποτρέπει σφάλματα έπεται αυτού του ποδοσφαιρικού κριτηρίου. Την προηγούμενη φορά που ένας διαιτητής έδωσε γκολ χωρίς επανεξέταση επειδή είδε μόνος του τη γωνία σα Superman, κατέληξε ότι έκανε λάθος τρεις ημέρες αργότερα όταν κυκλοφόρησε βίντεο που απέδειξε ότι υπήρχε πρόβλημα στο replay. Αυτή είναι η πραγματική τραγωδία: χωρίς επανεξέταση, η αλήθεια αργεί περισσότερο επειδή αργεί να εμφανιστεί η εικόνα. Με επανεξέταση, η αλήθεια αργεί επειδή εμφανίζεται σωστά — αλλά αργεί σωστά. Το ποδόσφαιρο θέλει χρόνο για σωστή κρίση όταν πρόκειται για λεπτομέρειες. Αν μου πείτε πως είναι διαφορετικά, τότε είστε αυτοί που δεν καταλαβαίνουν πως μια γραμμή δέκα εκατοστών μπορεί να σώσει ένα πρωτάθλημα ή να το χάσει. Και εκεί βρίσκεται η ουσία — όχι στοVAR, όχι στις επαναλήψεις, όχι στην αργοπορία. Αλλά στο γεγονός πως επιμένουμε να βλέπουμε το πνεύμα του παιχνιδιού σα ταινία δράσης ενός δευτερολέπτου αντί σα προσπάθεια ανθρώπινης δικαιοσύνης διάρκειας τριών δευτερολέπτων.

πω πω πω ρε συ μοιάζεις σα εκείνος ο γείτονας στη γειτονιά του Πειραιά που κάθε πρωί διαβάζει τις ανακοινώσεις του δήμου και μετά φεύγει κουνώντας το κεφάλι του σα ζώο στον οικόσιτο υδροτρόχο... λες κι έχεις πέσει πάνω στο ίδιο μπούσουλα πέντε φορές το βράδυ! εγώ τον τελευταίο χρόνο οδηγώ φορτηγό στην ελβετική και βλέπω τώρα ότι στο γήπεδο έγινε η ίδια μπουρδολαχεία με την εθνική οδό όταν η ασφαλτική εταιρεία αποφάσισε να βάλει θερμόμετρο ανά δέκα μέτρα. καθίστε ωραίοι να σας πω πως βγάζουμε τελικά το γκολ και πως όχι. όταν ο Γιόβιτς έκανε εκείνο το γκολ στον τελικό και όλοι άρχισαν να ξεφωνίζουν σαν τον τουρμπίνα στις Οκτώ βράδυ όταν πετάχτηκε η ντομάτα από το μπαλκόνι του Σταύρου, η υπόθεση ήταν ξεκάθαρη σαν την ώρα που ο γαλοπούλας μου παίρνει την αμοιβή από το φορολογικό στο τέλος του μήνα: η μπάλα είχε περάσει το σύνορο — όλος ο κόσμος το είδε ζωντανά, η VAR ήταν εκεί για να κοιτάξει την ταινία επειδή έτσι το λέει ο κανονισμός όταν υπάρχει μια διαφωνία πάνω στη γραμμή, ακόμη κι αν αυτή η διαφωνία έχει μόνο τριάντα χιλιοστά ευθύνης. δεκαεπτά δευτερόλεπτα όμως έγιναν δώδεκα λεπτά επειδή κάποιος στη διοίκηση της FIFA είχε διαβάσει από έναν οδηγό ψυχαγωγίας πως "όταν κάποιος στέκεται πέντε φορές στον έλεγχο ενός replay πρέπει να συμπεριλάβει όλα τα βήματα του πρωταθλητή". εκείνοι εκεί πάνω έκαναν αυτό που κάνουν πάντα οι πρωταθλητές όταν πρόκειται για λεπτομέρεια — ζύγισαν το σωστό χωρίς το γρήγορο ξεσκόνισμα της ταινίας δράσης. ακούστε τώρα τι σας λέω εγώ που έχω δει από λάθος σημαίες στον ημίχρονο της Λεωφόρου Ποσειδώνος μέχρι γκολ που φάνταζαν σαν κινούμενα σχέδια της δεκαετίας του εβδομήντα: το VAR δεν σκοτώνει το πνεύμα του ποδοσφαίρου, σκοτώνει την αυθόρμητη εμπιστοσύνη πως αυτό που βλέπουμε εκείνη τη στιγμή είναι η μοναδική αλήθεια. πριν χρόνια, όταν ο διαιτητής δεν είχε άλλο τρόπο πέρα από το δικό του βλέμμα και έκανε λάθος σαν τον πάγκο μιας ψιλοπούστης στις τρεις η ώρα το πρωί, όλοι λέγαμε "έτσι είναι το ποδόσφαιρο". σήμερα, όταν η εικόνα φαίνεται σα γήινο τηλεσκόπιο επειδή οι κάμερες έχουν διαφορετικές συχνότητες, αρχίζουμε τις φωνές σα μουσουλμάνοι που γίνονται τώρα πρώτοι στα τελικά του πρωταθλήματος επειδή οι αριθμοί άλλαξαν τρεις φορές μέσα στη διοργάνωση. το πνεύμα δεν σκοτώνεται από το σύστημα — σκοτώνεται όταν ξεχνάμε πως ο αγώνας δεν είναι ταινία δράσης πάνω σε μια μικρή οθόνη αλλά μια στιγμή όπου τριάντα άνθρωποι τρέχουν σα μανιακά αδέλφια προς μία μπάλα. εκείνος ο διαιτητής στη μέση πρέπει να πάρει απόφαση μέσα σε ελάχιστα δευτερόλεπτα όχι επειδή το βλέπει τέλειο αλλά επειδή βλέπει σα όλους εμάς — κι ακόμη πιο χειρότερα. το VAR υπάρχει επειδή κάποτε αυτοί οι δεκαπέντε άνθρωποι στις κερκίδες είχαν κάθε δικαίωμα να φωνάξουν πως ο διαιτητής έκανε πλάκα ενώ έπιναν την μπίρα τους σα καλλιτέχνες της προηγούμενης εποχής. μεσα λοιπόν πέντε λεπτά μαζεύονται δεκαπέντε γωνίες, τρεις ταχύτητες επανεξέτασης, δύο διαφορετικά αποτελέσματα από ανθρώπους που δεν βρίσκονται εκεί πάνω, και εκατό γείτονες που βλέπουν κάθε φορά διαφορετική ταινία επειδή κάποιος άλλαξε την πλατφόρμα του κινητού του τρεις φορές κατά τη διάρκεια του αγώνα. το αποτέλεσμα; ένας άνθρωπος αφήνει τοVAR με ανοιχτό στόμα σα όταν βλέπει τον Κόπα να κάνει δόλωμα στον πόλεμο των χτύπων. αυτό δεν είναι σκοτωμένο πνεύμα. αυτό είναι εικόνα ενός αγωνιζόμενου ανθρώπου που περιμένει την ετυμηγορία ενός άλλου ανθρώπου χωρίς να ξέρει πως η ιστορία αυτή έχει πολλές εκδοχές. Με δυο λόγια: το VAR δεν σκοτώνει το πνεύμα — φέρνει αντιμέτωπους τους ανθρώπους με την αλήθεια πως το ποδόσφαιρο έχει πολλές αλήθειες όταν πρόκειται για λεπτομέρειες μέσα στο παιχνίδι.